📜 Адыгэ мифологие
Алыдж, Алъп, Алыджхэ, Ахумыдэ
💬 Герои и персонажи нартского эпоса: от могущественных родов до крылатых коней.
АЛЫДЖ, Алыджыпщ, Iэлэдж, Алэг’, Алэдж нэшъу, Iаладжыпщ
Алыджхэ я пщы тхьэмадэщ; Акуандэ, Джылахъстэн сымэ я адэщ. Алыдж нэхъыжьыным къыщымынэу, Алыджхэ я унэм (еплъ тхыгъэм) щекIуэкI хасэм и тхьэмадэуи къокIуэ. ПщIэрэ щIыхьрэ зиIэ нартщ, бзаджагъи зэрихьэуи къыхохуэ. И гуащэри бзылъхугъэ Iущщ, ауэ абы и цIэр IуэрыIуатэм къыхэщкъым. Алыджыпщым тетыгъуэр нартхэм яфIиубыдын папщIэ, мурад ещI Уэрзэмэдж игъэкIуэдыну. Алыдж и IупэфIэгъухэр егъэIущри зэгуроIуэ, Уэрзэмэдж и бжьэм шэджыблэ хагъэтIысхьэу ягъэлIэну. Ар Сэтэней къещIэри, Уэрзэмэдж къригъэлыну хасэм Бэдынокъуэ егъакIуэ. Бэдынокъуэ Алыджхэ макIуэ, хасэр здекIуэкIым яхохьэ, Уэрзэмэдж и бжьэр IэщIеудри шэджыблэр еукI. ИтIанэ а бзаджагъэр зи IэщIагъэ Алыджыпщ и тхьэкIумэр къыгуеупщIыкI. Ар щхьэкIуэ ещIри, Алыджыпщ идэкъым Акуандэ Бэдынокъуэ иритын. Абы къыщынэкъым – Алыдж и къуэ Джылахъстэным Бэдынокъуэр еукI. Езы Алыджыпщыр Сосрыкъуэ IэщIокIуэдэж. Сосрыкъуэ джатэкIэ къызэгуиупщIыкIа и щхьэр IэкIэ иIыгъыу Алыдж Лъэпщ деж макIуэ зэгуригъэдэжыну. Ауэ Лъэпщ Алыдж и щхьэм щидэжа гъуаплъэм зы Iунэ уапIэ къренэ. Ар Сосрыкъуэ къещIэ, хуабэ зрещIэкIри, Алыджыпщ и щхьэм хьэмбылу ирырегъащIэри егъалIэ.
[Alidzh] – A hero of the nart epic; the eldest of the one of powerful nart clans, father of Akuanda and Gilyakhstan.
[Алидж] – герой нартского эпоса, старший одного из могущественных нартских родов, отец Акуанды и Гиляхстана.
[Alıc] – Nart destanlarındaki kahramanlardan biri. Yüce Nart soyunun büyüklerindendir.
Нарты. Адыгский героический эпос: 88.
АЛЪП
Нарт эпосым хэт шы жэр телъыджэ, къарууфIэу, жагъэшхуэу. Алъпым дамэ тетщ, уэгум щызокIуэ, бзэ Iурылъщ.
[Alp] – A mythical winged horse, powerful, quickly overcoming the distances, possessing a power of speech.
[Альп] – мифический крылатый конь, большой силы, быстро преодолевающий расстояния, обладающий даром речи.
[Alp] – Güçlü, kanatlı mitolojik at. Mesafeleri kolay aşıyor ve konuşabiliyor.
АЛЫДЖХЭ
Нарт лIакъуэхэм ящыщ зыщ, я унэр адрей нарт лIыхъужьхэм я зэхуэсыпIэу (еплъ Алыджхэ я унэ тхыгъэм). Нарт лIакъуэ уардищым язу осетинхэм я нарт эпос къудамэм къыхощ.
[Alidzhkha] – A powerful nart clan.
[Алиджха] (Алиджевы) – могущественный нартский род.
[Alıche] – Kudretli Nart sülalesi.
АХУМЫДЭ
Нарт эпосым хэт бзылъхугъэ образщ. Нарт Емызэгъ ипхъущ, пщащэ дахэ пагэщ, нарт лIыхъужь лъэрыхьхэр псэлъыхъуу хузэблокI. Адрей нарт пщащэхэм ещхьу, Ахумыдэ жылагъуэ Iуэхухэм жану хэткъым, Iэпщэ къарукIи бланэкъым. Мифым зэрыжиIэмкIэ, Ахумыдэ Амыщ игъалIэри и лыр (вариантым: и шабзэр) псэлъыхъу щауэхэм яхуигъэлъэгъуащ: мыр зи лыр (зи шабзэр) къэзыщIэм сыдэкIуэнущ, жери. Адрей псэлъыхъу куэдым ещхьу къыпригъэха нарт Ашэмэз губжьауэ щыкIуэжым, и дыщэ бжьамий телъыджэр къыщыгъупщэри Ахумыдэ и унэм къыщIинащ. Бжьамийри Ахумыдэри Благъуэм едыгъу. Дыщэ бжьамийм и кIапэ фIыцIэмкIэ епщэурэ Благъуэм Нарт Хэкур уэгъу ищIащ, псори зэтелIэу. Ашэмэз я пашэу бжьамиймрэ Ахумыдэрэ къалъыхъуэху нартхэм гъущI вакъэ ягъэлэжьащ. Тхьэрыкъуэхэм я чэнджэщкIэ ахэр щIыкъатиблкIэ ехри Благъуэ и быдапIэр къагъуэтащ. Ар яукIри Ахумыдэр хуит къащIыжащ, бжьамийри къахьыжащ. Ашэмэз бжьамийм и кIапэ хужьымкIэ йопщэри дунейр къегъэхъуж. Зи лIыгъэмрэ Iущыгъэмрэ наIуэ хъуа Ашэмэзым Ахумыдэр докIуэ.
[Akhumida] – The nart epic heroine, Emizag’s daughter, a proud beauty who received offers of marriage from the well-known narts.
[Ахумида] – героиня нартского эпоса, дочь нарта Емизага, гордая красавица, руки которой добиваются знаменитые нарты.
[Ahumıde] – Nart destanlarındaki kadın kahramanlardan biri. Nart Yemızeğ’ın kızı. Nart ünlülerinin evlenmek istediği kız.
Источник: АФ: I: 68–69; МНМ: I: «Ахумида».
📜 Адыгэ мифологие
Арэш, Архъуэн-Архъуэжь
💬 Мифические существа нартского эпоса: богатырские кони и великаны-враги.
АРЭШ
Адыгэ, абазэ псысэхэм хэт шы лъэпкъ телъыджэ, гуащIафIэу, жагъэшхуэу.
[Arash] – The mythical heroic horse.
[Араш] – мифический богатырский конь.
[Areş] – Mitolojik, güçlü, kahraman at.
АРХЪУЭН-АРХЪУЭЖЬ
Нартхэм я бий иныжьым и цIэщ. Бжьэдыгъу вариантым зэрыжиIэмкIэ, нарт Уэзырмэс Псэтын-гуащэр зыхьа Архъуэн-Архъуэжь еукIри, езыр щхьэгъусэу къешэж.
[Arkhon-Arkhozh] – A giant, enemy of narts, who kidnapped Psatyn-guashu, was killed by Ozyrmes.
[Архон-Архож] – иныж (великан), враг нартов, похитивший Псатын-гуашу, убит Озырмесом.
[Arhоn-Arhoj] – Nartların düşmanı olan dev. Nart kadın kahramanlarından Psatın-guaşe’yi kaçıran kişi. Vezırmes onu öldürmüştür.
ЧИТАЕМ
СМОТРИМ
