Галерея Черкесские лица
Исторические портреты, биографии просветителей и героев адыгского народа
1. Къэзаныкъо Джэбагъ (1685 — 1750)
Адыгэ лъэпкъым ицIыф цIэрыIу, къэбэртэе общественнэ-политическэ IофышI, шIэныгъэгъуаз.
«ЛIым фызэшIокIырэр ары уасэ зэрэфашIырэр;
Iоф цIыкIукIи инкIи цIыфыр къэкIощт уахътэм фэлэжьэнэу щыт.»
2. ХьэтIохъушъыкъо Исмел (1750 — 1811)
Къэбэртэепщ, общественнэ IофышI, зэолI цIэрыIу.
«…Гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэ цIыфым иIэлыгъэ щагъэзыягъ, нэбгырэ пэпчъ федэ фэхъущт хабзэхэр агъэуцугъэх. Силъэпкъэгъухэм апае бжьэм зыфэзгъэдэнэу сэ сыфэягъ, лъэныкъо пстэуми шIоу ахэлъыр къыхэсхынэу, си Хэгъэгу гупсэ ар щызгъэфедэнэу.»
3. Нэгумэ Шорэ Бэчмырзэ ыкъор (1794 — 1844)
ФилологиемкIэ адыгэхэм яапэрэ шIэныгъэлэжьышху, адыгэ филологие шIэныгъэм ылъапсэ ыгъэтIылъыгъ.
«…ГъашIэр зэлъызыгъэнэфырэ зэхэшIэ хьалэмэтыр — шIэныгъэм лъэшэу зыфэкъудыигъэныр бгырыс мыгъасэм ыгу къызыщылыдыщт уахъти къэхъущт, зэкIэми тэ шIэныгъэм, тхылъым, тхэным зызщяттыщт сыхьатыр тэркIи къэсыщт.»
4. Бырсэй Умар Хьапхьалэ ыкъор (1807 — ?)
Адыгэ лъэпкъым ишIэныгъэгъуаз, ишIэныгъэлэжь, итхакIу, адыгэ тхыбзэм ылъапсэ ыгъэтIылъыгъ.
Из басни «ЦIыфымрэ хьадэгъумрэ»:
«Зыгорэм пхъэ IаплI ыхьыщтыгъ... А охътэ дэдэм хьадэгъур ащ къыдэгущыIагъ: «Ащ о уфая? Мары сыкъэкIуагъ, сыхьазыр!» «Сэ сыкъызкIыоджагъэр мы пхъэ IаплIыр сплIэIу теслъхьанымкIэ укъыздезгъэIэнэу ары», — риIожьыгъ ащ цIыфым.»
5. Дым Адам Абдул-Джэфар ыкъор (1878 — 1937)
Адыгэ публицистикэмрэ тхылъ тедзэн Iофымрэ алъапсэ ыгъэтIылъыгъ, къэбэртэябзэкIэ апэрэ гъэзетыр къыдигъэкIыгъ.
«Гъэсэныгъэм тазыфагу зыщиушъомбгъуным фэшI тэ тызэдеIэжьын фае. ШIэныгъэм имэхьанэ къызыгуремыIохэрэр джыри щыIэхэмэ, тэ гущыIэкIэ ыкIи къэлэмкIэ ащ фэдэхэр къэдгъэущынхэр типшъэрылъ. ЯкIалэхэр рагъэджэнхэм ны-тыхэр дэгуIэнхэм, ар ягухэлъэу хъуным кIэдгъэгушIунхэ фай.» («Адыгэ макъ», 1918-рэ илъэс).
6. сихъу Сэфэрбый Хьацыу ыкъор (1887 — 1966)
Адыгэ публицистикэр, педтехникумыр пытэу алъэ тезыгъэуцуагъэхэм ащыщ.
«Сыд фэдэрэ тхьамыкIэгъошхо дунаим къыщыхъугъэми... тэ кIуачIэрэ лIыгъэрэ сыдигъуи къызхэдгъотэжьын фае тшIошъ хъунэу цIыф лъэпкъым шъхьафитыныгъэ нэфыр къызэрэкIожьыщтыр... Ащ фэдэ гупшысэм тырыгъуазэзэ, ти Родинэ хэхъоныгъэ зэредгъэшIыщтым ткIуачIэ къызэрихьэу тыфэлэжьэн фае…»
7. КIышъэкъо Алим Пщымафэ ыкъор (1914 — 2001)
УсакIу, прозаик.
«Ышъхьэ фэшIур лIым ипаIу.»
8. Бэрбэч ХьатIутIэ МутIэ ыкъор (1916 — 1965)
ТарихъымкIэ шIэныгъэлэжь, Темыр Кавказым иапэрэ университет изэхэщакIу.
«Зэманым диштэрэр лIышIу» — адыгэ гущыIэжъ.
Университетыр — «щыIэныгъэм иостыгъ».
9. Шурдым Гъэзэлый Къасбот ыкъор (1934 — 2019)
ХимиемкIэ шIэныгъэлэжь, адыгэ химие шIэныгъэм ылъапсэ ыгъэтIылъыгъ.
«ШIэныгъэр зыкIыщыIэр уилъэпкъ, хэкум, дунаим тет цIыф пстэуми уашъхьэпэным пай; ШIэныгъэр — лIэшIэгъухэр зыпэмылъэш мылъку; Творческэ ушэтын IофшIагъэу шIэныгъэлэжьым иIэр — лъэпкъым ибайныгъэ ылъапс; Насыпыгъэ шъыпкъэр — дэгъоу Iоф пшIэшъуныр ыкIи уилъэпкъ федэ къыфэпхьышъуныр ары; ШIэныгъэм нахь мылъкушхо дунаим тетэп.»
10. IутIыжь Борис КIуней ыкъор (1940 — 2008)
УсакIу, прозаик, драматург.
«Зыныбжь мэфищ мыкъугъэ сабыир зеплъыхьэшъ щылъ,
Ылъэгъурэ дунаир зыщыщыр къыфэмышIэу.
Жъы дэдэ хъугъэ дунаир гупшысэгъуаеу еплъы
УпчIэ тамыгъэу ыкокI къыралъхьагъэм.»
/Автор: Шурдым М./
ЧИТАЕМ
СМОТРИМ
Внимание! Если Вы в мобильной версии:
Нажмите меню браузера и выберите «Версия для ПК»
