Ажмыж и таурыхъ
Черкесская народная сказка
💬 История о хитрости и мудрости Ажмыжа, который смог перехитрить самого пщы и жениться на его дочери.
Зы пщы къулай гуэр щыIэт. Абы зыпхъу дахэ иIэт. НэгъуэщI пщы къулайсыз гуэр щыIэт, зы къуэ иIэу. А щIалэм а хъыджэб-зыр къимышэну амал имыIэу ехъуэпсащ. ЩIалэм и адэм жыриIащ: – Мопхуэдэ пщым и пхъур къысхуэшэ, кIуэи схулъыхъу, – жиIэри. И адэр хуабжьу гузэващ,«Мыбы дауэ сыбгъэдыхьэну, сыт жысIэу «Уи пхъур къызэт, жесIэну» – жири. Дауэ хъуми, мыкIуэну амал имыIэу хъури, пщы къулай-сызыр, –«Сылъыхъунщ», – жири кIуащ. Я куэбжэм зэрынэсу, шынэжри, дэмыхьэфу къигъэзэжащ. Апхуэдэурэ щэ-плIэ кIуащ, псом щыгъуэми здэкIуэ пщым гу къилъитэт. – Мыр зыгуэр хуейщ, фыкIуи къыдэфшэт, – жири къигъакIуэри дригъэшащ. – Сыт ухуейт, щхьэ укъыдэмыхьэу укIуэжрэ? – жири, пхъур зей пщыр къыщеупщIым, амал иIэжтэкъыми, жыриIащ: – Мыращ, уи пхъум сылъыхъуну сык-ъэкIуащ. – Уэлахи, улъыхъуми хъунум, балигъ щыхъукIэ хъыджэбзри яшэн хуейщ, – жиIащ пщыжь удэфам. Зэпсэлъэну щIадзэри: Ажмыж уасэу къызэти, си пхъур узот, – жиIащ,«Ар игъащIэкIи хузэфIэкIы-нукъым», – жиIэри, ауан къищIу. Ажмыж жыхуиIэр сыт хуэдэ сурэтми ихьэфу, сыти зищIыфу апхуэдэ зы цIыху гуэрт. Сыт ищIэнт? ЛIыжьыр къэкIуэжри, къыжыраIар и къуэм жыриIащ: – Мыращ къытпаубыдар, дэ абы дыпыкIауэ къыщIэкIынщ, аращ ар къыщIытпаубыдари– жири. – Хэт ищIэн, дегъажьэ! – жаIэри задэзэкъуэр шэсри ежьахэщ. ИкъукIэ зэмэн кIыхькIэ къакIухьауэ къагъуэтащ, Ажмыж зылъыхъуэр. – Мыр схуегъаджэ, схуэгъсэ, – жиIэри, елъэIури, и щIалэр абы къыхуигъанэри лIыжьыр къэкIуэжащ. Ажмыжьым шIалэр игъасэу хуежьэри, абы щыIэурэ, зыпхъу иIэти, щIалэмрэ абырэ хэгъэрей зэхуэхъуащ. Хъыджэбзым щIалэм къыжриIащ: – Иджы, си адэм сыт къыбжиIэми, умыбэлэрыгъыу быдэу едаIуэ, фIыуэ зэгъащIэ, ауэ [уи щIэныгъэр щигъэунэхукIэ] зы псалъэкIэ жэуап йомыт, зыри къыбгурмыIуауэ фэ зытегъахуэ! Зыгуэр пщIа хуэдэу къыфIэщIым. уиукIинущ, – жири. Абы тету игъасэурэ, и пIалъэр къэсри, [къипщытэну] хуежьэри, [щIалэм] зы псалъэ [жиIэкъым]. Абы хэту, щIалэм и адэр кIуащ, и къуэр къишэжыну. – Уи къуэри уэри фыхьэбыршыбырщ, зы псалъэ схуегъэщIакъым, – жири къыдиху-жащ. Морт зыхуеиххэр арати, къытрадзэри къакIуэжахэщ. – Иджы, сэ шы зысщIынщ, уэ умыбэлэрыгъыу, увыIэгъуэ уимыIэу сыщэ! Сэ сыкъэкIуэжынщ. Ауэ мы нахътэр, сыт къуатми, умыщэ икIи умыт! – жири и адэм унафэ хуищIащ. Шы зищIри, бэзэрым ишэри ищащ. Яшэри, щэщым зэрыщIау быдэу, къэсыжащ. Аргу эру нэгъуэщI бэзэрым ишэри ищащ. Яшэри, щэщым зэрыщIау быдэу , къыщIэкIу эсыкIри къэкIуэжащ. Апххуэдэу рэ минра ищащ, пщы къулайсызри къулай хъужащ. А шым и хъыбарыр щIалэр зыгъэса Ажмыж зэхихащ.«Уэлахи, мы зи гугъу ящIыр мыра м. нэгъуэщI дунейм темыт мыбы хуэдэ, – жири къищIащ. – Уэлахи. мыр къэзгъуэту сымыукIауэ дунейм сыте-мытын»– жири Ажмыжыр ежьащ. Бэзэру щыIэр къикIухьурэ. зы бэзэр гуэрым щыхуэзащ. Еуэри, сыт жиIэми иритри, шыр ищэхуащ. ЛIыжьырIэбэри нахътэр къыщыпшщIэхихым, «Ар къыпщIэхэумых, нахътэ къэщэхуж!» – жири, нахтэ уасэри лейуэ къыритри лIыгъэкIэ фIищэхуащ. А нахътэр пщэхэлъу нэгъуэщI сурэтым ихьэну лъэкIынутэкъым. Шыр ишэри кIуэжащ. Ауэ нэсыжыхуIэйуэ шыр иукIащ. Нэсыжри, пхъэлъантхъуэм шыр ирипхри езы Ажмыж унэм щIхьэжащ, и джатэр къыщIихыу шым и щхьэр пиупщIыну. Ажмыж и пхъур къаплъэри шыр щилъагъум ицIыхури, и адэм и джатэр игъэпщкIури, ар къилъыхъуэжыху. хъыджэбзыр къыщIэжри шым и нахътэр пщIэхилъэфри иутIыпщащ. Шыр къыдэжри къыщыхыхьэжым, Ажмыжыр кIэщIу иужь иту къыдэжащ. ЩIалэм тхьэкIумэкIыхь зищIри, щIыIэри хыхэжащ. Мыдрейм хьэ джафэ зищIри имыгъакIэ хъуащ. [ЩIалэм] дзыгъуэ цIыкIу зищIри пабжьэм хэлъэдэжащ. Мыдрейм джэду зищIри имыгъакIуэ щыхъум, [щIалэм] бзу цIыкIу зищIри, лъатэри хыхьэжащ. Мыдрейм къашыргъэ зищIри и ужь ихьащ. Зэрыхум, Зэрыхуурэ, бзу цIыкIур, зыкъыримыгъэубыду, цIыву зэрыкIуэм хуэдэурэ щIалэр зылъыхъуа пщым и пхъум и унэм зыщIидзащ. Мыдрейри кIэлъыщIэлъатэри кърихуэкI щыхъум, мыIэрысей цIыкIу щIэтти, абы фIыхэпщхьащ. Унэм зыри щIэстэкъэми, ар-гуэрым химыгъэпыIэу зэриху щыхуежьэм, мыIэрысэ зищIри жыгым зыпигъэкIащ.
Къашыргъэр къыщIэлъэтыжри, куэбжэм къэкIуэжри цIыху зищIыжащ. Пщым зыкъыхуигъазэри къелъэIуащ: Дунейм мыIэрысэ тету згъуэткъым, фэ мыIэрысэ фиIэу жаIати, унэрыхьэ сык-ъыфхуэкIуащ, сымаджэ папщIэкIэ гузэвэгъуэ диIэщ, – жири. – Уэлахи, димыIэ, жиIащ пщым. – Хьэуэ, фиIэщ, уи пхъум и лэгъунэм щIэт мыIэрысейм пытщ, – жиIащ Ажмыж. – Уэлахи, сымыщIэ, фыкIуи хъыджэб-зым феупщIыт! – жири, пщым и къуэр игъакIуэри, хъыджэбзым щыжыриIэм, жыгым еплъри. мыIэрысэ закъуэр пытт. –«Ана-а мыр дауэ хъуа?! Алыхь иджырэ къэс къэгъэгъауи пытуи гу лъызмыта» – жири хъыджэбзым хуабжьу игъащIэгъуащ. Хъыджэбзым и гуапащэ хъури мыIэрысэр къыпичащ. «Алыхь япэ дыдэ ми жыгым къыпысчар зыми езмытын», – жиIэри хъыджэбзым и гуфIакIэм дилъхьэри увы-жащ. ЩIалэр кIуэжри мыIэрысэр зэрыщытыр и адэм жриIащ. –«Мыр самаджэ щхьэкIэ мэгузавэ, мыIэрысэ дунейм тетым сэ къыпхуэзгъуэтынщ, къет» – жыIэ, – жири и къуэр аргуэру игъэкIуащ, и пхъум и деж. Дауэ хъуми, мыIэрысэр къыритри, щIалэм къихьащ. МыIэрысэр Ажмыжым щыхуишийм, хугу зищIри, IэщIэлъэлъащ. Ажмыж джэд зищIри хугур къищыпу щIидзащ. ЩIалэм цIыху зищIы-жри, епхъуэри джэдыр къиубыдащ. Пщыр къэщтауэ ищIэн имыщIэжу щытти: – э, уи пхъум и уасэр, – жиIэри, иритащ. Пщыри гуфIэри джэдыр зыIэщIиубыдащ. ЩIалэри къэкIуэжри, и адэр игъакIуэри нэчыхьыр иригъэтхащ. ЩIалэм пщым и пхъур къишауэ допсэу. Пщыми АжмыжырIэрыхьауэ зыхуей псори къырегъэлэжьри пщыри мэтхъэж.
ЧИТАЕМ
СМОТРИМ
0
0
0
0
